Διάσωση της σπογγαλιευτικής παράδοσης

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι τρεις αυτές προσπάθειες διάσωσης της πολιτιστικής κληρονομιάς των σπογγαλιευτικών νησιών ξεκίνησαν από τοπικές πρωτοβουλίες οι οποίες κατέληξαν σε δημιουργία μουσείων.

Το 1983 δημιουργήθηκε το μουσείο ναυτικής τέχνης στη Σύμη που το 1990 στεγάστηκε σε ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά νεοκλασικά σπίτια της περιοχής, εκεί που βρισκόταν ο κεντρικός ταρσανάς του νησιού. 

Διαθέτει ειδικό τμήμα αφιερωμένο στη σπογγαλιεία με εκθέματα όπως: σκάφανδρα, καταδυτικές μηχανές, είδη σφουγγαριών, σκανδαλόπετρες και άλλα εξαρτήματα σφουγγαράδων και ομοιώματα σπογγαλιευτικών σκαφών. 

Τα ναυτικά εξαρτήματα και τα εργαλεία συνέλεξε ο παραδοσιακός μηχανουργός της Σύμης Τάσος Αναστασιάδης. Τα ομοιώματα των σκαφών είναι έργα του Αντώνη Πολιά.

Κάλυμνος 

Το Ναυτικό μουσείο της Καλύμνου στεγάζεται επίσης σε ένα από τα πιο ωραία νεοκλασικά στο λιμάνι του νησιού και άνοιξε τις πόρτες του στο κοινό το 1994. 

Το μεγαλύτερο μέρος των εκθεμάτων αφορά στη σπογγαλιεία και περιλαμβάνει μια εντυπωσιακή συλλογή παλιών φωτογραφιών, τον πλήρη εξοπλισμό των παλαιότερων 
συστημάτων κατάδυσης, τα μηχανήματα και τα εργαλεία για την επεξεργασία των σφουγγαριών. 

Πρόσφατα το Ναυτικό μουσείο Καλύμνου αγόρασε ένα από τα τελευταία σπογγαλιευτικά σκάφη του νησιού, έναν αχταρμά, τον οποίο πρόκειται να συντηρήσει, να αποκαταστήσει και να εκθέσει. 

Επίσης στο μουσείο παραχωρήθηκαν δύο ακόμη σκάφη: ένα πέραμα που χρησιμοποιείτο ως καγκάβα, και ένα λίμπερτι χρησιμοποιείτο ως μηχανότρατα, μουσειακής και αυτά αξίας, τα οποία προορίζονται για εκθέματα ναυτικής παράδοσης. 

Το τρίτο μουσείο για τη σπογγαλιεία είναι το «Μουσείο Ναυτικής Παράδοσης και Σπογγαλιείας» στη Νέα Κούταλη Λήμνου. Το μουσείο βρίσκεται στο κέντρο του οικισμού. 

Η συλλογή περιλαμβάνει τον πλήρη εξοπλισμό του συστήματος κατάδυσης με σκάφανδρο, ιστορικά στοιχεία από την παλιά πατρίδα των Κουταλιανών, είδη σφουγγαριών και αρχαία αντικείμενα που ανέσυραν οι σφουγγαράδες από το βυθό της θάλασσας. 

Πρόκειται για ένα σύνολο 106 αντικειμένων, στην πλειονότητα τους αμφορείς από ναυάγια στην Ανατολική Μεσόγειο, τα οποία άρχισε να συλλέγει από τη δεκαετία του 1960 ο τότε διευθυντής του Δημοτικού σχολείου, Ιορδάνης Αλευρόπουλος, που το 1963 κατάφερε να εξασφαλίσει άδεια δημιουργίας συλλογής αρχαιοτήτων.